Afrikalı gençler miras dillerini sosyal medya ve yapay zekayla yaşatıyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Afrika ve diasporadaki genç kuşakların anneannelerinden miras kalan yerel dillere ilgisi, kültürel kimlik ve aile bağlarının yanı sıra sosyal medya ve yapay zekayla dijital dünyaya da taşınıyor.

İngilizce, Fransızca ve Portekizce gibi sömürgecilik döneminden kalan diller, bugün de birçok Afrika ülkesinde eğitim, çalışma hayatı ve resmi iletişimde merkezi konumlarını koruyor.

Buna karşılık aileler ve topluluklardan aktarılan yerel diller, gençlerin kimlik ve kültürel aidiyet arayışında farklı bir anlam taşıyor. Sosyal medya ve yapay zeka ise bu dillerin günlük kullanımının yanı sıra dijital dünyada da varlık göstermesi için yeni bir alan oluşturuyor.

Afrika’da genç kuşakların ailelerinden miras kalan yerel dillere ilgisi, yalnızca kaybolmakta olan kelimeleri koruma çabasından ibaret değil aynı zamanda akademik araştırmalar, Afrika diasporası ve kıtadaki gençler arasında dilin giderek kimlik, aile bağları ve kültürel aidiyetin parçası olarak yeniden ele alındığını gösteriyor.

Araştırmalar, özellikle göçmen ailelerde baskın dile yönelimin miras dillerinin kuşaktan kuşağa aktarımını zayıflatabildiğini, bunun da aile ve kültürel bağları etkileyebildiğini ortaya koyuyor.

Güney Afrika’nın Limpopo bölgesindeki gençlerin sosyal medya kullanımını inceleyen araştırmalar, İngilizcenin bazı alanlarda baskın olmasına rağmen gençlerin daha kişisel iletişimlerinde yerel Afrika dillerini kullanabildiğini gösteriyor.

Nijerya’daki üniversite öğrencilerinin WhatsApp kullanımını inceleyen 2026 tarihli araştırmada ise İngilizcenin baskınlığının Igbo dilinin günlük dijital iletişimdeki kullanımını etkileyebildiği belirlendi.

Bu nedenle sosyal medya, Afrika dilleri açısından hem baskın dillerin etkisini artıran hem de yerel dillere yeni kullanım alanları açan bir alan olarak öne çıkıyor.

Dilin geleceği dijital dünyada

Bir dilin geleceği, yalnızca onu konuşanların sayısıyla değil dijital dünyada ne kadar yer bulabildiğiyle de bağlantılı hale geliyor. İnternetteki içerik miktarı, arama motorlarının dili tanıması, çeviri sistemleri ve yapay zeka modellerinin sahip olduğu veri, yerel dillerin dijital görünürlüğünü etkiliyor.

2025’te yayımlanan araştırmada Yoruba, Kinyarwanda ve Amharcanın dijital ortamdaki temsili incelendi, milyonlarca kişi tarafından konuşulan bu dillerde çevrim içi verinin sınırlı olduğu ve mevcut içeriklerin önemli bölümünün İngilizceyle karıştığı belirlendi.

Araştırma, bu durumun yapay zeka sistemlerinin bu dilleri doğru tanımasını zorlaştırabildiğine işaret ederken daha düzenli ve tek dilli içeriklerin yapay zeka sistemleri açısından kullanılabilir veri sağlayabileceğini ortaya koydu.

UNESCO’nun Nisan 2026’da yayımladığı değerlendirmede de yapay zeka teknolojilerinin baskın dillerdeki büyük miktardaki dijital içerikle eğitildiği, Hausa ve Zulu gibi Afrika dillerinin ise aynı ölçüde temsil edilmediği belirtildi.

Bu alanda yeni dijital girişimler de ortaya çıkıyor. UNESCO, yapay zeka, makine çevirisi, konuşma tanıma ve doğal dil işleme teknolojilerinin düşük kaynaklı dillerin dijital görünürlüğünü artırmak için kullanılmasını öneriyor.

Svahili de bu alandaki örneklerden biri. UNESCO, 2025’te İngilizce-Svahili yapay zeka sözlüğünü hayata geçirerek bu alandaki temel kavramların Svahili karşılıklarını oluşturmayı ve teknoloji alanında yerel dil kullanımını desteklemeyi amaçladı.

Ana dilini yapay zekaya öğretiyor

İstanbul’da üniversite eğitimi gören Afrikalı gençler, AA muhabirine, sosyal medya ve yapay zekanın ailelerinden miras kalan dillerin korunması için fırsat sunduğunu belirtti.

İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi öğrencisi 21 yaşındaki Liberyalı Mariama S. Diallo, ülkesinde İngilizcenin yaygın olduğunu ancak aile içinde konuşulan dilin kendisi için ana dil anlamına geldiğini söyledi.

“Dil, sadece bir iletişim aracı değil aynı zamanda toplumumuzu, kültürümüzü ve geleceğimizi güçlendiriyor.” diyen Diallo, Türkiye’ye geldikten sonra ana dilini daha az konuştuğunu ancak farklı Afrika ülkelerinden Türkiye’ye öğrencilerin artmasıyla kendi dilini konuşabileceği çevrenin oluştuğunu belirtti.

Diallo, sosyal medyada kendi dilindeki içerikleri takip ettiğini ve yapay zekaya da kendi dilini öğretmeye çalıştığını belirterek, “Chatgpt gibi yapay zeka programlarına kendi dilimdeki kelimeleri öğretiyorum. Ona bir dil hafızası oluşturmaya çalışıyorum. Mesela kendi dilimde ‘Djarama’ kelimesinin ‘Merhaba’ anlamına geldiğini yapay zekaya öğretiyorum. Tekrar konuştuğumda, kendi dilimdeki anlamıyla ‘Merhaba’ diyor. Bunun gibi çok sayıda kelimeyi öğretiyorum.” şeklinde konuştu.

Afrikalı gençlerin sosyal medyayı ve yapay zekayı kullanarak kendi dillerini öğrenmeye yönelik akım başlatmasının önemli olduğunu vurgulayan Diallo, “Böyle bir akım başlatırsak anneannemizin, annemizin dili asla kaybolmayacak ve çok daha güçlü bir kültürümüz olacak.” dedi.

Ana dildeki ifadelerin başka dillere çevrildiğinde aynı duyguyu vermeyebildiğine dikkati çeken Diallo, kendi dilindeki “Boulal ko ka bagal sebata” deyiminin “Ağaç yaşken eğilir” anlamına geldiğini ancak kendi dilinde söylendiğinde hissettirdiği anlam ve duygunun başka bir dilde aynı şekilde karşılanamadığını ifade etti.

“Sosyal medya ve yapay zeka, yerel dillerin dijital ortamda görünürlüğünü artırdı”

İstanbul Üniversitesi öğrencisi 19 yaşındaki Etiyopyalı Abdi Aman Busa da Afrika dillerinin yapay zeka sistemlerine dahil edilmesi gerektiğini belirtti.

Busa, başka ülkelerde yaşayan Afrikalı gençlerin kendi dillerini unutmasının kültürel bağları zayıflatabildiğini dile getirerek, “Kendi diline ve kültürüne yabancı kalıyor hatta ailesiyle, aile büyükleriyle bile iletişim kuramıyor.” dedi.

Busa, sosyal medyada başlayan ve yapay zekayı da kapsayan akımın sadece gençler için değil kendi yerel dilleri dışında başka dil bilmeyen yetişkinler için de özellikle yapay zekayı kullanmaları açısından önemli bir adım olduğunu ifade etti.

Yıldız Teknik Üniversitesi öğrencisi 23 yaşındaki Senegalli Mame Fatou Gueye Cisse de Senegal’de Fransızcanın yanı sıra Wolof dilinin konuşulduğunu belirterek, “Sosyal medya ve yapay zeka, yerel dillerin dijital ortamda görünürlüğünü artırdı.” değerlendirmesinde bulundu.

“Bugün ChatGPT, Instagram ve diğer sosyal medya platformları sayesinde kendi dillerimizi paylaşabiliyoruz. Bu araçlar, dillerimizin varlığının dijital ortamda iz bırakmasına imkan sağlıyor.” diyen Cisse, gençlerin Wolofça ifadeler paylaşarak, bu dilde konuşarak ve film üreterek dile katkı sunduğunu anlattı.

Cisse, Wolof dilinde bir film çektiğini ve bazı ülkelerde gösterime girdiğini belirterek, “Herkes kendi payına düşeni yapıyor.” dedi.

Asıl mesele dili geleceğe taşımak

Afrikalı gençlerin deneyimleri, yerel dillerin geleceğinin yalnızca aile içinde değil sosyal medyadan yapay zekaya kadar uzanan dijital alanda da şekillendiğini gösteriyor.

Bir dil evde konuşulabilir ancak internette bulunmayabilir, milyonlarca kişi tarafından konuşulabilir ancak yapay zeka tarafından yeterince anlaşılmayabilir.

Bu nedenle Afrika dilleri açısından yeni dönemin temel sorusu, gençlerin bu dilleri konuşup konuşmayacakları değil onları geleceğin dijital dünyasına taşıyıp taşıyamayacaklarıdır.